و نيز بيمارستانى در بازار عمرو ليث زرنج بود كه سالى ده هزار درهم مصرف از بودجهء دولت داشت . « 1 » ابنيهء خيريه فضل برمكى : چنانچه در فصل سوم گفتيم ، در سنه 178 ه 794 م فضل بن يحيى برمكى بلخى به امارت خراسان آمد . اين مرد بلخى كه با خراسان وطن خود علاقه‌يى داشت ، بسا بناها را درين سرزمين ساخت . او در بخارا به تعمير مسجد جامع بزرگ بسيار مال خرج كرد ، و نخستين بار در مسجد قنديلها آويخت . « 2 » چنانچه در شرح ابنيهء مساجد قديم اسلام در همين فصل گفته‌ايم ، چون فضل برمكى به بلخ رسيد ، يك گوشهء معبد قديم نوبهار را ويران ساخته و بجاى آن مسجدى را بنا نمود ، و در خراسان جور و ستم را بركند ، و بسا مساجد و حوض‌هاى آب و رباطها را بساخت . « 3 » مساجد فاتحان عرب بنام دين اسلام در جهان پيش ميرفتند ، و بهر جاييكه ميرسيدند ، نخستين بار مسجدى را كه پرستشگاه خداوند يكتاى لا يزال بود ، بنا مىنهادند ، و اين مساجد در اكثر بلاد معروف بجاى معابد قديم بنا مىشد . مثلا قتيبه بن مسلم باهلى فاتح عربى بعد از كشودن شهر بخارا مسجد جامع در اندرون شهر و نمازگاه عيد را در حوالى ريگستان بنا كرد و بقول نرشخى : « مسجد جامع بنا كرد اندر حصار بخارا بسال نو دو چهار ، و آن موضع بتخانه بود مراهل بخارا را ، فرمود تا هر آدينه در انجا جمع شدندى ، چنان كه هر آدينه منادى فرمودى هركه به نماز آدينه حاضر شود ، دو درهم بدهم . . . » « 4 »

--> ( 1 ) - تاريخ سيستان 32 ( 2 ) - تاريخ بخارا 59 ( 3 ) - ابن خلكان 1 / 409 ( 4 ) - تاريخ بخارا 58 و 61